LESKOVAC
Četvrtog oktobra 1669. godine umro je Rembrant Harmens van Rajn, najveći holandski slikar i jedan od najvećih u istoriji umetnosti. Toga dana prof. dr Kamenko M. Marković je, pedeseti put u svom životu, predavanjem u Nišu obeležio ovaj datum. Naime, prof. Marković se duže od pola veka bavi životom i stvaralaštvom ovog genijalnog umetnika i važi za jednog od najboljih poznavalaca Rembrantovog života uopšte. Marković se usavršavao u Holandiji i Francuskoj, obišao je, gotovo sve muzeje i galerije u svetu u kojima se čuvaju dela umetnika kojim je opčinjen još od drugog razreda srednje umetničke škole. Objavio je o Rembrantu tri knjige, napisao preko 300 radova, održao više od 200 predavanja širom Jugoslavije, odnosno Srbije. Profesor Kamenko M. Marković predavao je Opštu istoriju umetnosti Novog veka na Katedri za istoriju umetnosti pri Filozofskom fakultetu u Kosovskoj Mitrovici.
Ovo je dobra prilika da se podsetimo slikara kome je svet nesebično poklonio svu svoju ljubav i divljenje. Rembrant je rodjen 1606. godine u Lajdenu u porodici siromašnog mlinara. Dao je svojom umetnošću sintezu gradjanske umetnosti baroka. U prvom delu svoje umetničke delatnosti, on je, kao i ostali holandski slikari, slikao pojedinačne i grupne portrete, od kojih su najpoznatiji: „Čas anatomije dr. Nikolaesa Tulpa“, „Noćna straža“, „Upravitelji suknarskog esnafa“. U „Noćnoj straži“ Rembrant napušta slikanje spoljnog izgleda holandskog društva i teži da prikaže jedan drugi, unutarnji život toga naroda. Posle smrti svoje žene Saskije, Rembrant ostavlja svoj dotadašnji život renomiranog gradjanskog slikara i povlači se u siromašni jevrejski geto u Amsterdamu, gde se predaje najdubljim slikarskim problemima sve do svoje smrti koja ga je zatekla u najcrnjoj bedi.
Ovom čudu od čoveka, Rembrantu Harmensu van Rajnu, nesreće u životu kao da su bile najveći podstrek i povod za rad, i kao da su se prvo morale iscrpiti one da bi se potom i on iscrpeo. Godine 1642, kad mu je umrla prva žena, Saskija, on je naslikao najblistaviju tvorevinu barokne umetnosti, čarobnu „Noćnu stražu.“ Osam godina potom (1650) naslikao je veličanstven portret poznat pod nazivom „Čovek sa zlatnom kacigom“, za koji mu je poziraqo njegov brat Adrijan Hermens Rembrant. Godine 1663, kad mu je umrla njegova druga, nevenčana žena, Hendrikje Stofels, on je naslikao „Homera“, na kome je prikazan impresivan lik slepog pesnika, a 1668, kad mu je umro jedinac Titus, naslikao je svoj „Porodični portret“, na kome je primetno šekspirovsko shvatanje života.
Profesor Kamenko M. Marković je u svojoj sjajno napisanoj knjizi Rembrant slikarski genije iz Lajdena (2016) izmedju ostalog napisao:“ Suštinski problem Rembrantove umetnosti, onaj kome su podredjeni svi drugi njegovi napori—crtački, koloristički, misaoni i osećajni—jeste problem svetlo-tamnog; njemu je on dao jednu novu formulu i razvio ga do visine koja nikad više nije bila dostignuta. Rembrant nije ništa pronašao, ali je sve usavršio u carstvu svetlo- tamnog, stoga metoda kojom se služio češće i bolje nego iko pre i posle njega, opravdano nosi njegovo ime. Kralj svetlosti i senke bio je, pre svega, slikar naravi. U stvaralaštvu ovog genija slavimo pobedu umetnosti nad prolaznošću ljudskom.
Po svim svojim shvatanjima i postupcima, i kao umetnik i kao čovek, on je odudarao od opšteg nivoa svoje sredine i zbog toga je morao doći u sukob sa njom. Ne čudi, dakle, da su pravi značaj njegove umetnosti i njegova prava veličina bili shvaćeni tek u devetnaestom veku.
I kao što ljubitelj slika živi u sredini začaranoj snovima naslikanim na platnu, tako je i Rembrant živeo u svetu koji je sam stvorio.“
Kamenko M. Marković za koji dan kreće iz Niša da po Srbiji govori o Rembrantu, svojoj velikoj i jedinoj ljubavi. Tim svojim predavanjima on će na simboličan način obeležiti pola veka bavljenja životom i stvaralaštvom Rembranta Harmensa van Rajna. Nema nikakve sumnje da je Holandija- Rembrantova otadžbina tokom poslednjih pedeset godina imala u profesoru Markoviću vrsnog tumača njene umetnosti i njene kulture.
Vlada Maković
Leave a Reply